RETRO NUDE…ภาพเปลือยย้อนยุค

“ไม่ใช่โป๊โว้ย เป็นภาพเปลือยต่างหาก” นั่นคือคำโต้แย้งของ หม่อมหลวงต้อย ชุมสาย เมื่อถูกผู้ชมวิพากษ์วิจารณ์ภาพถ่ายนู้ดของท่านอย่างไม่เข้าใจ ท่ามกลางบรรยากาศยุค “รัฐนิยม-ชาตินิยม” ของจอมพล ป. พิบูลสงคราม เมื่อรัฐไทยพยายามเข้าควบคุมวิถีชีวิตและความคิดของผู้คน ตั้งแต่เรื่องกินอยู่หลับนอนจนถึงการทำสงครามกับเพื่อนบ้านเพื่อขยายอาณานิคม

มาดูกันก่อนว่า หม่อมหลวงต้อย ชุมสาย เป็นใคร? แล้วทำไมชื่อเสียงและผลงานของท่านจึงมาปรากฏใน “เซ็กซี่โซน” ท่ามกลางบรรยากาศยุค “ไพร่กลายเป็นอำมาตย์” ของรัฐบาลปู-นกแล ที่พยายามทำทุกวิถีทางเพื่อ “คนที่คุณก็รู้ว่าเป็นใคร”

เท่าที่ค้นข้อมูลเจอ…หม่อมหลวงต้อย ชุมสาย เกิดเมื่อวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2449 เป็นนักหนังสือพิมพ์ นักเขียนในคณะสุภาพบุรุษ เจ้าของนามปากกา “ขุนอารี” และ “น้อย อภิรุม” เป็นศิลปินช่างภาพ เป็นผู้บุกเบิกวงการถ่ายภาพนู้ด จนได้รับการยกย่องให้เป็น “ช่างภาพนู้ดคนแรกของเมืองไทย” เคยเป็นอาจารย์และเป็นผู้แนะนำ ’รงค์ วงษ์สวรรค์ พญาอินทรีแห่งสวนอักษร เข้าสู่แวดวงนักหนังสือพิมพ์ เป็นเพื่อนร่วมชั้นของ โชติ แพร่พันธุ์ (ยาขอบ) และเป็นเพื่อนรุ่นเดียวกับ กุหลาบ สายประดิษฐ์ (ศรีบูรพา) สด กูรมะโรหิต และ มาลัย ชูพินิจ ฯลฯ หม่อมหลวงต้อยเสียชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2504 พระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2505

แม้จะเสียชีวิตไปกว่า 50 ปีแล้ว แต่ชื่อเสียง งานเขียน และภาพถ่ายนู้ดของท่านก็อยู่เหนือกาลเวลา สามารถก้าวผ่านยุคสมัยมาให้เราได้อ่าน ได้ชม ล่าสุด  “คัดมันดู” โฟโต้ แกลเลอรี่ ได้นำผลงานภาพถ่ายนู้ดของหม่อมหลวงต้อย ชุมสาย มาจัดแสดง เพื่อเชิดชูเกียรติ “ช่างภาพชั้นครู” หนึ่งในโครงการ “ค้นหาครูถ่ายภาพไทย” (Seeking Forgotten Thai Photographers) เพื่อรวบรวมประวัติและผลงานของช่างภาพไทยรุ่นบุกเบิกที่ประวัติศาสตร์ยังมิได้บันทึกไว้อย่างเป็นทางการ

“หม่อมหลวงต้อยน่าจะเป็นคนแรก ที่ทำงานภาพถ่ายนู้ดตามแนวทางที่มีแง่มุมเชิงศิลปะ ไม่ใช่แค่ถ่ายผู้หญิงแก้ผ้าอย่างที่เรียกว่าภาพอนาจาร” มานิต ศรีวานิชภูมิ ช่างภาพร่วมสมัยผู้มีผลงานเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ และผู้ก่อตั้ง คัดมันดู โฟโต้ แกลเลอรี่ กล่าวถึงภาพถ่ายนู้ดชุดประวัติศาสตร์ที่พยายามหามาจัดแสดงในครั้งนี้

“ในงานภาพถ่ายนู้ดของหม่อมหลวงต้อยเราจะเห็นว่ามีการจัดแสงเงา มีการจัดท่าทางของนางแบบ มีการเลือกสถานที่ มีรายละเอียดต่างๆ ที่แสดงให้เห็นถึงการทำงานอย่างมีการคิด มีการวางแผน หม่อมหลวงต้อยท่านไปทำบังกะโลที่พัทยา หลังหนึ่งทำเป็นสตูดิโอถ่ายนู้ดโดยเฉพาะ มีหลังคาเปิดให้แสงลงมาได้

“พอผลงานเสร็จมีการนำเสนอให้สาธารณชนได้รับชมในงานกาชาด โดยเอาผ้าล้อมให้คนเสียเงินเข้าไปดู มีอัลบั้มภาพจำหน่าย เรียกว่าทำจริงจังเป็นมืออาชีพ ความตั้งใจในการทำงานศิลปะสูงมาก ผู้หญิงที่มาเป็นแบบให้ก็เป็นผู้หญิงดีๆ มีการศึกษา และท่านจะให้ความเคารพนางแบบ ไม่มีการจัดท่าที่ล่อแหลม แต่แสดงถึงความงามของเรือนร่าง ไม่ใช่ความหยาบหรือน่ารังเกียจ”

สิ่งที่ช่างภาพรุ่นหลังกล่าวถึงช่างภาพนู้ดรุ่นบุกเบิก ปรากฏให้เห็นชัดเจนในผลงานภาพถ่ายต้นฉบับชุดสุดท้าย (ผลิตระหว่างปี พ.ศ. 2489 – 2504) ซึ่งเหลืออยู่ประมาณ 120 ภาพ และคัดเลือกมาแสดง 30 ภาพ ใน “นิทรรศการภาพถ่ายนู้ด โดย ม.ล.ต้อย ชุมสาย” ณ คัดมันดู โฟโต้ แกลเลอรี 87 ถนนปั้น ใกล้วัดแขก สีลม (เดิน 5 นาทีจากสถานีรถไฟฟ้าสุรศักดิ์) เปิดแสดงทุกวันระหว่าง 11.00 -19.00 น.(ยกเว้นวันจันทร์) งานนี้จัดแสดงมาระยะหนึ่งแล้ว และจะมีไปจนถึง 26 กุมภาพันธ์ 2555 ใครสนใจและอยู่กรุงเทพฯ น่าจะไปชมเป็นอย่างยิ่ง

แต่ถ้าไม่มีเวลาหรือโอกาส แจ๊ซซี่มีบางภาพที่จัดแสดงมาให้ชมเป็นขวัญตา และมองเห็นปรากฎการณ์ทางสังคมไทยในยุคสมัยหนึ่งผ่านภาพนู้ด อย่างที่ มานิต ศรีวาณิชภูมิ กล่าวไว้ว่า งานชุดนี้ทำให้เราเห็นพัฒนาการของการยอมรับงานศิลปะนู้ด และทำให้ผู้หญิงมีความเคารพในตัวเอง ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญในการเปลี่ยนทัศนคติของสังคมต่อภาพเปลือย

เชิญทัศนาความงามที่กาลเวลาก็ไม่สามารถกลืนกินหรือลบเลือน